نتيجه : از همه آن چه گفته شد ، چنين بر مىآيد كه عبادت و پرستش از آن خداست و اختصاص به او دارد و عبادت غير از خدا به هر صورت و به هر عنوان و فكرى باشد ، جايز و روا نيست و با همين طرز تفكر و عقيده است كه اهل توحيد و خداپرستان از مشركان و افراد غير موحد جدا مىشوند زيرا كسى كه غير از خدا را بپرستد قهرا آن را معبود خود مىداند و هركس هم غير از خدا معبود ديگرى را براى خود اتخاذ كند ، كافر و يا مشرك خواهد شد . حكم اطاعت در اسلام اما اطاعت خدا : ترديدى در اين نيست كه اطاعت خداوند عقلا بر همه واجب و تخلف از آن موجب عذاب است و خداوند در قرآن مجيد براى اطاعت‌كنندگانش اجر و پاداش فراوان و به كسانى هم كه از اطاعت او سر پيچيده و راه مخالفت با فرمان او پيموده‌اند ، عذاب سخت و مجازات دردناكى وعده داده است . و اما اطاعت غير خدا : آن نيز از نظر حكم شرعى به چند قسم است : گاهى واجب مىشود و گاهى حرام و گاهى هم مباح مىباشد و توضيح آن بدين قرار است : 1 - گاهى اطاعت غير خدا با دستور و فرمان خدا انجام مىگيرد ، يعنى از ناحيهء پروردگار امر به اطاعت آن صادر مىشود و براى اطاعت از فرمان خدا اين شخص مورد اطاعت واقع مىشود ، مانند اطاعت رسول اكرم ( ص ) و اوصياى پاك وى كه خدا به اطاعت‌شان فرمان داده است . اين نوع اطاعت نه تنها هيچ‌گونه اشكال و ايرادى ندارد بلكه چنين اطاعتى به حكم عقل و شرع ، واجب و لازم است زيرا اين نوع اطاعت غير خدا ، در حقيقت اطاعت خدا و به اجازه و فرمان خدا و براى خداست چنان كه خداوند مىفرمايد : مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ . « 1 » و كسى كه از پيامبر او اطاعت كند ، خدا را اطاعت نموده است . وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ . « 2 » ما هيچ پيامبرى را نفرستاديم مگر اين كه به فرمان خدا از وى اطاعت شود .

--> ( 1 ) نساء / 80 . ( 2 ) نساء / 64 .